Hoşgörü
diyarı, birlik ve beraberliğin sembolü: Kırcali
Traklar'ın,
Yunanlar'ın, Roma ve Bizans medeniyetlerinin, Bulgar Devleti'nin
ve Osmanlı hakimiyetinin izlerini taşıyan Kırcali, Bulgaristan'da
en çok Türk'ün yaşadığı şehir konumunda. Özellikle 93 Harbi'nde,
Rus askerlerine geçit vermeyen ve yiğitlikleriyle dünyaya
nam salan Kırcaliler, yedi Doğu Rodop belediyesinin kültürel,
idarî ve iktisadî merkezinde bulunmanın ayrıcalığını yaşıyor.
Bu topraklarda tarihî tekke, türbe ve camilere rastlanılması,
Müslüman Türk unsurunun yüzlerce yıl önce buralarda var olduğunu
kanıtlıyor. En eski camilerden biri 15. yüzyılda Nalbantlar'da
kurulan 'Yedi Kızlar Camii'dir. Kırcali Camii ise 1812 yılında
inşa edilmiş. Hoşgörünun diyarı hakkında merak ettikleriniz,
Kırcali sayfalarında.
Birlik
ve beraberliğin sembolü: Kırcali
Kırcali;
Bulgaristan'ın Rodop bölgesinde bulunan, ismini kuruluş zamanlarında
çok sevilen bir kişiden almış şirin bir şehir. Bu şahsın ismi
Ali, fakat dışarıda çalıştığından dolayı kendisine Kırcı Ali
denmiş. Burası Rodoplar'ın merkezi, ufak şirin bir şehir. Sınırlarını
Batı Trakya (Yunanistan), Haskovo, Plovdiv ve Smolyan bölgeleri
oluşturuyor. Bölgede Aladağ, Kara tepe, Bozdöven, Dambalı, Dalca,
Ustra, Vardar tepeleri ile Küçük Arda, Köşdere, Söğütlü, Değirmendere,
Elbasan, Deli çay, Aksu ve Yağışlar dereleri bulunuyor. İlin
idarî merkezi olan Kırcali şehri, Arda nehrinin de geçtiği şirin
bir vadide bulunuyor. Şehrin iki tarafında Kırcali ve Studen
Kladenets barajları yer alıyor. Kırcali ilinin arazisi yüksek
tepeli ve dar vadili dağlardan ve yarı dağlardan oluşuyor. Deniz
seviyesinden ortalama 329 m yükseklikte bulunan şehrin iklimi,
Akdeniz'den etkilendiği için yumuşak ve rutubetlidir. Tarihte
buralara Türk soylarından Hunlar, Peçenekler ve Kumanlar gelmiş.
Farklı devirlerin ve kültürlerin izlerini korumuş olan Kırcali'de
en eski tarihî katmanlar yeni taş devrine, daha sonrakiler ise
tunç ve demir devrine ait. Bu tarihî katmanlar Traklar'ın, Yunanlılar'ın,
Roma ve Bizans medeniyetlerinin izlerini, birinci ve ikinci
Bulgar Devleti'nin, Osmanlı hakimiyetinin izlerini taşımaktadır.
Kırcali'ye bağlı 94 köy bulunuyor, bunların yüzde 96'sı Türk
köyleridir. Ancak geçit yeri olmadığından dolayı fazla gelişmemiş.
Burada tarihî tekke, türbe ve caminin olması, Müslüman Türk
unsurunun yüzlerce yıl önce var olduğunu kanıtlıyor. En eski
camilerden birisi ise 15. yüzyılda Nalbantlar'da kurulan 'Yedi
Kızlar Camii'dir. Kırcali Camii ise 1812 yılında yapılmış. Kırcali
ile ilgili ilk yazılı kaynak Osmanlı dönemine ait 1607 tarihli
sicil defteridir. İkinci defa şehir, Fransız araştırmacı August
Vinekel'in 1847 yılında tuttuğu notlarda zikredilmekte. Kırcali,
20. yüzlılın başında şehir olarak ilan edilir. 1934 yılından
itibaren ilçe, 1949'dan sonra ise sancak olur. Günümüzde Kırcali,
yedi Doğu Rodop belediyesinin kültürel, idarî ve iktisadî merkezidir.
Kırcali ilinden Baltık Denizi ile Akdeniz arasındaki ulaşımı
sağlayan 9 numaralı Avrupa ulaşım koridoru geçmekte. Kırcali–Momçilgrad–Podkova–Ksanti
(Yunanistan) yolunun inşaatı da yakında başlatılıyor. Makaza
gümrüğünün açılması il için son derece önem arzediyor. Ulaşım
konusunda 9 numaralı koridorun Makaza yolundan geçerek Kırcali
ile Ksanti şehri (Yunanistan) arasındaki ve Aleksandrupolis
ile Kuzey Yunanistan'ın diğer şehirleri arasında ulaşımı sağlayarak,
Güney Balkanlar'da bölgesel önem taşıması bekleniyor. Kırcali
ilinin arazisi 3 milyon 208 bin metrekaredir. Bu rakam Bulgaristan
yüzölçümünün yüzde 2,89'ini oluşturuyor. 1990 yılından itibaren
başlayan Kırcali ilindeki nüfus azalması, bugün de devam etmektedir.
Bunun en büyük sebebi nüfusun artmaması ve ülke içi ve ülke
dışına yaşanan göçler. Mart 2001 tarihi itibarıyla Kırcali ilinin
nüfusu 173 bin 200'dür. Bu rakam ülke nüfusunun yüzde 2,46'sını
oluşturmaktadır. İldeki halkın yüzde 33'ü şehirlerde, yüzde
67'si ise köylerde yaşıyor. Kırcali ilindeki kilometrekareye
düşen ortalama nüfus sıklılığı 62,6'dır. İlin nüfusu 7 belediyeye
ve 473 yerleşim birimine paylaştırılmıştır. Söz konusu belediyeler
şunlar: Kırcali, Ardino, Cebel, Çernooçene, Krumovgrad, Kirkovo
ve Momçilgrad. Bölgede yer üstü zenginliklerinden biri de tütündür.
Tütün, bölge halkının en önemli geçim kaynağı. Kurşun, gümüş,
çinko ve bentonit ise yeraltı zenginliklerinden bazılarıdır.
Kırcali;
Türk ve Bulgar'ın kardeşçe yaşadığı şehir
Rodoplar'ın
doğusunda bulunan Kırcali, Arda nehrinin iki kıyısına yerleşmiş.
İki büyük barajın (Kırcali ve Studen kladenets) aralarında bulunan
şehir, başkent Sofya'ya 268 km, Haskovo'ya 48 km, Plovdiv'e
110km, Smolyan'a 100 km, Türkiye sınırı Kapıkule'ye ise 128
km mesafededir. Bölgenin tütünleri ABD, Japonya ve Avsturya
ülkelerinde pazar sahibidir. Kırcali'nin nüfusu 50 bin civarındadır.
Kırcali'de 160 cami, 80 mescid bulunmakta. Bugün pek çok köy
harabe durumdadır. Perperikon Balkan Yarımadası'ndaki en eski
megalit kompleksi Perperikon denen tepede bulunmaktadır. Tunç
devrinde yapılmaya başlanan ilk yontma taşlar ilk demir devrinde
de görülmekte. Normal arkeoloji araştırmaları esnasında keşfedilen
zengin seramik kompleksi de bu döneme aittir. Bu araştırmalar
sonucu bulunan ve insanı en çok şaşırtan, çapı yaklaşık 2 m
olan kilise mihrabıdır. Roma İmparatorluğu döneminin kompleks
üzerinde büyük etkisi olmuş. Arkeologların yaptığı kazılar ve
araştırmalar taşlar üzerinde birkaç katlı büyük bir saray yapıldığını
ortaya çıkarıyor. Tepenin yakınlarında, duvarları 2,8 metre
kalınlığında olan görkemli bir kale inşa edilmiş. Bu kalenin
içerisinde binalar ve mabedler yapılmış. Günümüzde bu binaların
çoğu hâlâ yerin altındadır, fakat taşlar üzerine yapılmış yolların
keşfedilmesi gelişmiş bir altyapının olduğuna işaret. Bu görkemli
megalit anıt birkaç kez saldırıya uğramış, temellerine kadar
yıkılmış ve daha sonraları tekrar eski haline getirilmiştir.
Ardino Ardino, Doğu Rodoplar bölgesinde, başkent Sofya'ya 300
km uzaklıkta, Haskovo il merkezine de 92 km mesafede bulunmakta.
Kuzeydoğu ve güney komşuları Çernooçene, Kırcali ve Cebel'dir.
Diğer komşuları ise Nedelino, Madan, Banite ilçeleri ve Smolyan
ilidir. İlçe merkezinden, Kırcali barajına boşalan Arda nehrinin
Arda kısmı geçiyor. Barajın bir kısmı da Ardino sınırları içerisinde
bulunuyor. Diğer büyük nehirlerden bazıları ise Davidovska,
Ardinska ve Ovacık'tır. İlçede en yaygın sanayi trikotaj sanayiidir.
İlçenin toplam ormanlık alanı 20 bin 975 hektar. Bunlardan 19
bin 886 hektarı orman, bin 89 hektarı ise meradır. Halkın temel
geçim kaynağı tütüncülük. Tütün tarım ürünlerinin yüzde 55–60'ını
oluşturarak ekonomik büyümedeki gelirlerin yüzde 90 – 95'ini
sağlamaktadır. Elverişli tabiat şartları tarım ve hayvancılığın
gelişmesine yardım etmektedir. Ardino'da ayrıca mermer ve lom
taşı çıkarılmakta. Kurşun–çinko yönüyle de zengin olan Enyovçe
ve Ardino madenleri, bu bölgede bulunuyor. Svetulka köyü yakınlarında
ise betonit yatakları var. Cebel Doğu Rodoplar'da yer alan ilçe,
Türkiye ve Yunanistan sınırlarına 150 km mesafede bulunuyor.
Ancak Makaza geçidinin açılmasıyla bu mesafe daha da kısalacak.
İlçe, yüzölçümü 229 bin160 kilometrekare olup 48 yerleşim yerine
sahip. Cebel'de Akdeniz iklimi hakimdir. Krumovgrad İlçenin
tamamı Doğu Rodoplar'da yer alıyor. Krumovgrad bin 320 kilometrekare
yüzölçümüne sahiptir. Hakim olan iklimler Akdeniz ve Karasal
iklimdir. Kışlar çok sert değil. Yaz mevsiminde ise yüksek sıcaklıklar
görülür. Ortalama yıllık sıcaklık 12oC'dir. Yağışlar genellikle
yağmur şeklinde olup kışın bazen 80 mm'ye ulaşmaktadır. Kar
yağışları aralık, ocak ve şubat aylarında görülmekte olup kar
örtüsü ise kısa sürelidir. Zengin yer altı kaynakları ve toplam
alanın yüzde 48,79'unu kaplayan ormanlar, ilçenin diğer önemli
bir özelliği konumunda. Krumovgrad'ın toplam nüfusu 26 274'tür.
Çernooçene Yine Doğu Rodoplar'da yer alan ilçenin yüzölçümü
339 kilometrekaredir. Dağınık yerleşime sahip. İlçede 51 yerleşim
biriminde toplam 10 bin 319 kişi yaşamaktadir. İlçenin toplam
alanından 152 bin dekarı ormanlık ve meralık alandır. Kirkovo
Yüzölçümü 538 kilometrekare olan ilçe, Doğu Rodoplar'da yer
almakta. Toplam nüfusu 45 bin 595'tir. Sürekli ikamet edenlerin
sayısı ise 25 bin 923'tür.
Muhteşem
bir mimarî eser
Müze
binası muhteşem bir mimarî eserdir. Bina 20. yüzyılın 20'li
yıllarında St. Petersburg'da Güzel Sanatlar Akademisi profesörlerinden
Rus mimarı Pomerantsev'in projesi üzerine inşa edilmiş. Medrese
binası olarak planlanan, fakat hiçbir zaman bu amaçla kullanılmayan
müze binası, Orta Asya mimarî tarzına has özellikler taşımaktadır.
80'li yıllarda Kırcali Müzesi, bin 300 metrekare sergi alanıyla
Bulgaristan'daki en güzel müzelerden biri idi. Müzenin bahçesinde
15 dekar alana yayılan havuzlu park bulunuyor. Parkta Güney
Bulgaristan'da başka yerde olmayan 22 çeşit bitki türü mevcut.
İlin tabiî güzellikleri arasında 'Taş Düğün', 'Taş Orman' ve
'Kırık Dağ' sayılabilir. Ömer Lütfi Okuma Evi İkinci Dünya Savaşı'nda
şehit olan Ömer Lütfi'nin ismini taşıyan okuma evi 1993 yılında
Kırcali'de kurulmuş. Burada çeşitli folklor ekipleri ve grupları
çalışmakta. Okuma evinin başlıca amacı, uzun yıllar ülkede yasak
olan ve unutulmaya yüz tutmuş olan folkloru ve Türk kültürünü
yaşatmak ve geliştirmek. Bulgaristan'da ve Balkan ülkelerinde
ünlü olan 'Kırcali' Türk Folklor Ekibi, kuruluşundan bu yana
çeşitli uluslar arası folklor festivallerine katılmış, Bulgaristan'da
yaşayan Türkler'i gururla temsil etmiş. Makedonya, Romanya,
Yunanistan, Polonya ve Türkiye gibi ülkelerden bir çok ödüller
kazanmıştır. 50 kişilik ekip lise ve üniversite öğrencilerinden
oluşuyor. Türküler ve oyunlar özellikle Bulgaristan ve Rumeli
Türkleri'ne ait. Okuma evinde genç lise öğrencilerinden oluşan
bir de modern dans grubu çalışıyor. Kültür ocağında ayrıca bir
çok Türkçe kitabın bulunduğu Kütüphane yer alıyor
Kaynak:Zaman.BG |
